gzip: Linux'ta dosya sıkıştırma, gzip açma, gunzip ve zcat kullanımı

gzip, Linux'ta tek bir dosyayı .gz dosyasına sıkıştıran komuttur; açmak için aynı komuta -d eklersiniz ya da gunzip kullanırsınız. Bir AlmaLinux 9 sunucusunda 31.878 baytlık erişim günlüğü sıkıştırılınca 4.424 bayta indi, açıldığında ise özgün boyut ve değiştirme zamanı aynen geri geldi.

Aşağıdaki çıktılar bir AlmaLinux 9.8 sunucusunda root hesabıyla bir test klasöründe çalıştırılan sonuçlardır ve saatler UTC'dir. Erişim günlükleri, notlar ve yapılandırma dosyaları test için oluşturulmuş örnek dosyalardır; günlüklerdeki IP adresleri de belgeler için örnek değerlerdir.

1️⃣ gzip komutu nasıl kullanılır

Test klasöründe iki erişim günlüğü, iki not dosyası, yapılandırma dosyalarının bulunduğu config klasörü ve boş bir restore klasörü var.

ls -l

total 88
-rw-r--r-- 1 root root 31878 Oct 28 23:50 access.log
-rw-r--r-- 1 root root 47748 Oct 27 23:59 access.log-20261027
drwxr-xr-x 2 root root    39 Oct 29 00:19 config
-rw-r--r-- 1 root root    45 Oct 28 14:30 memo.txt
-rw-r--r-- 1 root root   426 Oct 27 09:10 readme.txt
drwxr-xr-x 2 root root     6 Oct 29 00:19 restore

gzip'in arkasına bir dosya adı yazdığınızda o dosya, adının sonuna .gz eklenmiş sıkıştırılmış bir dosyaya dönüşür. access.log'u sıkıştıran aşağıdaki komut bittiğinde ayrıca bir şey yazdırmaz.

gzip access.log

Sıkıştırmadan sonra ls -l ile bakınca access.log yoktur, yalnızca access.log.gz kalır. 31.878 baytlık günlük 4.424 bayt oldu ve değiştirme zamanı özgün dosyanınkiyle aynı kaldı.

ls -l access.log access.log.gz

ls: cannot access 'access.log': No such file or directory
-rw-r--r-- 1 root root 4424 Oct 28 23:50 access.log.gz

-v eklerseniz her dosya için küçülme oranı ve yeni dosya adı gösterilir. readme.txt satırındaki [81.5%] özgün boyuta göre küçülme oranıdır, [replaced with] ise özgün dosyanın .gz dosyasıyla değiştirildiği anlamına gelir.

gzip -v readme.txt

readme.txt:	 81.5% -- replaced with readme.txt.gz

Özgün dosyayı korumak için -k ekleyin. memo.txt'yi -k ile sıkıştırırsanız memo.txt ve memo.txt.gz yan yana kalır.

gzip -k memo.txt

ls -l memo.txt memo.txt.gz

-rw-r--r-- 1 root root 45 Oct 28 14:30 memo.txt
-rw-r--r-- 1 root root 71 Oct 28 14:30 memo.txt.gz

45 baytlık memo.txt sıkıştırmadan sonra tersine 71 bayta çıktı. Resmî kılavuza göre gzip, sonuç özgün dosyadan büyük olsa da sıkıştırır ve sıkıştırılmış dosyanın içine özgün dosya adını ve zamanını birlikte kaydeder.

Birden çok dosyayı aynı anda yazarsanız her dosya için ayrı bir .gz dosyası oluşur. config klasöründeki iki yapılandırma dosyasını sıkıştırınca app.conf.gz ve site.conf.gz adlı iki dosya oluşur.

gzip -v config/app.conf config/site.conf

config/app.conf:	 78.7% -- replaced with config/app.conf.gz
config/site.conf:	 87.7% -- replaced with config/site.conf.gz

ls -l config/

total 8
-rw-r--r-- 1 root root 206 Oct 20 11:00 app.conf.gz
-rw-r--r-- 1 root root  93 Oct 20 11:05 site.conf.gz

2️⃣ gzip açma

Sıkıştırılmış access.log.gz'yi -d ile açınca çıktı olmadan access.log yeniden oluşur ve access.log.gz kalmaz.

gzip -d access.log.gz

ls -l access.log access.log.gz

ls: cannot access 'access.log.gz': No such file or directory
-rw-r--r-- 1 root root 31878 Oct 28 23:50 access.log

Geri gelen access.log 31.878 bayttır ve değiştirme zamanı da sıkıştırmadan önceki gibi Oct 28 23:50'dir.

gunzip, gzip -d ile aynı işi yapan komuttur. -k ile birlikte kullanılırsa sıkıştırılmış dosyayı koruyarak açar; -v satırındaki [created], .gz dosyası silinmeden yeni dosya oluşturulduğu anlamına gelir.

gunzip -kv readme.txt.gz

readme.txt.gz:	 81.5% -- created readme.txt

ls -l readme.txt readme.txt.gz

-rw-r--r-- 1 root root 426 Oct 27 09:10 readme.txt
-rw-r--r-- 1 root root 108 Oct 27 09:10 readme.txt.gz

gzip'te açılacak klasörü belirleyen bir seçenek yoktur; başka bir klasöre açmak için -c ile açılan içeriği standart çıktıya gönderir ve [>] işaretinden sonra yeni dosyanın yolunu yazarsınız. Aşağıdaki komut memo.txt.gz'yi restore klasöründeki memo.txt olarak açar.

gzip -dc memo.txt.gz > restore/memo.txt

ls -l restore/

total 4
-rw-r--r-- 1 root root 45 Oct 29 00:19 memo.txt

-c ile açınca memo.txt.gz olduğu gibi kalır. Yeni oluşturulan restore/memo.txt dosyasının değiştirme zamanı, dosyanın oluşturulduğu Oct 29 00:19'dur.

3️⃣ gzip komutu seçenekleri

-l, sıkıştırılmış dosyayı açmadan sıkıştırılmış boyutu, özgün boyutu, küçülme oranını ve açıldığında alacağı adı tek satırda yazdırır. access.log'u -k ile yeniden sıkıştırıp -l ile bakınca sonuç aşağıdaki gibidir.

gzip -k access.log

gzip -l access.log.gz

         compressed        uncompressed  ratio uncompressed_name
               4424               31878  86.2% access.log

-v de eklenirse başa sıkıştırma yöntemi (deflate kısaltması defla), özgün verinin CRC değeri ve özgün dosyanın tarihi ile saati eklenir.

gzip -lv access.log.gz

method  crc     date  time           compressed        uncompressed  ratio uncompressed_name
defla b49b41c4 Oct 28 23:50                4424               31878  86.2% access.log

-t yalnızca sıkıştırılmış dosyanın bozulup bozulmadığını denetler ve biter. -v ile birlikte kullanılırsa sorunsuz her dosyanın arkasında [OK] çıkar.

gzip -tv access.log.gz

access.log.gz:	 OK

-1'den -9'a kadarki sayılar sıkıştırma düzeyidir ve resmî kılavuza göre varsayılan -6'dır. Aynı access.log -c ile üç kez sıkıştırılıp boyutlar wc -c ile karşılaştırıldı.

gzip -c -1 access.log | wc -c

5564

gzip -c -6 access.log | wc -c

4424

gzip -c -9 access.log | wc -c

4164

-9 varsayılandan 260 bayt küçük, -1 ise varsayılandan 1.140 bayt büyük çıktı.

Yalnızca klasör adını yazarsanız [is a directory -- ignored] çıkar ve klasör atlanır.

gunzip config

gzip: config is a directory -- ignored

Bir klasördeki tüm dosyaları işlemek için -r ekleyin. İki yapılandırma dosyasının sıkıştırıldığı config klasörünü gunzip -r ile açınca iki dosya sırayla açılır.

gunzip -rv config

config/app.conf.gz:	 78.7% -- replaced with config/app.conf
config/site.conf.gz:	 87.7% -- replaced with config/site.conf

ls -l config/

total 8
-rw-r--r-- 1 root root 840 Oct 20 11:00 app.conf
-rw-r--r-- 1 root root 528 Oct 20 11:05 site.conf

-r, klasördeki dosyaları tek tek ayrı ayrı sıkıştırır ya da açar; birden çok dosyayı tek dosyada toplamaz. Bir klasörü tek bir sıkıştırılmış dosya yapmak için tar komutu ile paketleyip aynı anda sıkıştırın. config klasörünü tar -czf ile sıkıştırınca klasör ve iki dosya tek bir config.tar.gz içine girer.

tar -czf config.tar.gz config

tar -tzvf config.tar.gz

drwxr-xr-x root/root         0 2026-10-29 00:19 config/
-rw-r--r-- root/root       840 2026-10-20 11:00 config/app.conf
-rw-r--r-- root/root       528 2026-10-20 11:05 config/site.conf

📌 Başlıca seçenekler: bu yazıda çalıştırılan sonuçlar

📎 Diğer seçenekler: resmî kılavuza göre

🔲 gzip komutu simülatörü

Aşağıdaki simülatörde gzip ile sıkıştırma, açma ve zcat ile zgrep kullanarak içeriği görme adımlarını kendiniz yazarak deneyebilirsiniz.

4️⃣ gzip dosyasının içeriğini görme

Tarihle saklanan eski günlükler gzip ile sıkıştırılırsa daha az yer kaplar. Aşağıdaki komut bir önceki günün günlüğü olan access.log-20261027'yi sıkıştırır.

gzip access.log-20261027

Sıkıştırılmış günlüğü açmadan zcat ile ekrana yazdırırsınız. zcat, gunzip -c ile aynı komut olduğundan (resmî kılavuza göre) .gz dosyası olduğu gibi kalır.

zcat access.log-20261027.gz | head -3

192.0.2.50 - - [27/Oct/2026:00:00:00 +0000] GET / HTTP/1.1 200 15929
192.0.2.54 - - [27/Oct/2026:00:00:07 +0000] GET / HTTP/1.1 200 17699
192.0.2.4 - - [27/Oct/2026:00:00:14 +0000] GET / HTTP/1.1 200 13813

zcat çıktısı boru ile başka komutlara aktarılabilir; wc -l ile sayınca bu günlük 600 satırdır.

zcat access.log-20261027.gz | wc -l

600

Sıkıştırılmış günlükte belirli bir metni aramak için zgrep kullanılır. -c eklenirse yalnızca [ 404 ] içeren satırların sayısı çıkar; satırların kendisini görmek için -c olmadan çalıştırın.

zgrep -c ' 404 ' access.log-20261027.gz

37

zgrep ' 404 ' access.log-20261027.gz | head -3

192.0.2.23 - - [27/Oct/2026:00:02:06 +0000] GET /old-page-6/ HTTP/1.1 404 229
192.0.2.38 - - [27/Oct/2026:00:04:40 +0000] GET /old-page-2/ HTTP/1.1 404 217
192.0.2.22 - - [27/Oct/2026:00:07:42 +0000] GET /old-page-6/ HTTP/1.1 404 414

zcat sıkıştırılmamış bir dosya alınca [not in gzip format] yazdırır ve durur.

zcat access.log | head -1

gzip: access.log: not in gzip format

zgrep sıkıştırılmamış dosyaları da olduğu gibi okur; böylece şu an kullanılan günlükle sıkıştırılmış eski günlüklerde bir kerede arama yapabilirsiniz. İki veya daha fazla dosya yazarsanız satır sayısının önüne dosya adı eklenir.

zgrep -c wp-login.php access.log access.log-20261027.gz

access.log:36
access.log-20261027.gz:52

5️⃣ gzip hataları

Zaten .gz ile biten bir dosyayı yeniden sıkıştırırsanız [already has .gz suffix -- unchanged] çıkar ve dosya olduğu gibi kalır.

gzip access.log.gz

gzip: access.log.gz already has .gz suffix -- unchanged

Tersine, .gz ile bitmeyen bir dosyayı -d ile açarsanız [unknown suffix -- ignored] çıkar.

gzip -d memo.txt

gzip: memo.txt: unknown suffix -- ignored

Yalnızca adı .gz olan ama gzip ile sıkıştırılmamış dosya [not in gzip format] ile biter. Metin dosyası memo.txt, notgzip.gz adıyla kopyalanıp açılınca bu ileti çıktı.

cp memo.txt notgzip.gz

gzip -d notgzip.gz

gzip: notgzip.gz: not in gzip format

İndirme yarıda kesildiği için sonu eksik kalan .gz dosyası [unexpected end of file] ile biter. Sıkıştırılmış eski bir günlüğün yalnızca ilk 2.000 baytını içeren broken.gz -t ile denetlendiğinde sonuç budur.

head -c 2000 access.log-20261027.gz > broken.gz

gzip -t broken.gz

gzip: broken.gz: unexpected end of file

Kesilmiş bir dosyada bile zcat ile açarak kesildiği yere kadarki içeriği çıkarabilirsiniz. 600 satırlık günlükten 162 satır restore/broken.log içinde kaldı; resmî kılavuz da bozuk sıkıştırılmış dosyanın baş kısmını zcat ile kurtarmayı önerir.

zcat broken.gz > restore/broken.log

wc -l restore/broken.log

gzip: broken.gz: unexpected end of file
162 restore/broken.log

Oluşturulacak .gz dosyasıyla aynı adlı bir dosya zaten varsa gzip üzerine yazıp yazmayacağını sorar. n yazarsanız [not overwritten] ile hiçbir şeyi değiştirmeden biter.

gzip memo.txt

gzip: memo.txt.gz already exists; do you wish to overwrite (y or n)? n
	not overwritten

-f eklerseniz sormadan hemen üzerine yazar. -k eklenmediği için memo.txt kaybolur, yalnızca memo.txt.gz kalır.

gzip -f memo.txt

ls -l memo.txt memo.txt.gz

ls: cannot access 'memo.txt': No such file or directory
-rw-r--r-- 1 root root 71 Oct 28 14:30 memo.txt.gz

Sıkıştırmayla uğraşırken çıkan hata iletileri ve ardından denetlenecekler aşağıdaki gibidir.

🔢 SSS & önerilen içerikler

🔗 Önerilen içerikler

Günlük · Yönetim Linux Logrotate: kavram ve ayarlar Günlük dosyalarını belirlenen aralıklarla yeni dosyaya çeviren ve eski günlükleri düzenleyen logrotate'in kavramı ve ayarları. Sıkıştırılmış eski günlüklerin nereden geldiğini buradan izleyebilirsiniz. Yazıyı oku →

Ara Linux grep komutu Günlük gibi metin dosyalarında istenen dizgiyi bulan grep komutu. tail ve find ile boru üzerinden birlikte kullanma örnekleri de var. Disk du komutu: Dosyaların disk alanını kontrol etme Dosya ve dizinlerin diskte ne kadar yer kapladığını denetleyen du komutu. Dosya görüntüleme Linux head komutu ve tail komutu Dosyanın ilk ve son satırlarını gösteren head ve tail komutları. Sunucu erişim günlüklerini denetlerken sık kullanılır.

ℹ️ Satış ortaklığı bildirimi
Bu sitenin içeriklerinde satış ortaklığı bağlantıları bulunur. Bir ziyaretçi bu bağlantılar üzerinden ürün veya hizmet satın alırsa bu site satıcıdan komisyon alır. Bu süreçte alıcının ödediği tutar ^{(kampanya indirimlerinde tutar düşer↓)} artmaz. Yayımlanan fiyat, indirim ve stok bilgileri yazının yazıldığı zamana aittir ve gerçek durumdan farklı olabilir; bu yüzden satın almadan önce son bilgiyi satıcıdan kontrol etmenizi rica ederiz. Ürünler kendi ölçütlerimize göre seçilir ve değerlendirilir; komisyon alınıp alınmaması tanıtım sırasını veya değerlendirme içeriğini etkilemez.