Linux komutları: 15 kategoriye ayrılmış liste ve sistemin mantığı
Linux'un komut satırı arayüzü (Command Line Interface, CLI), bilgisayar programları ve işletim sistemiyle etkileşim kurmak için kullanılan metin tabanlı bir kullanıcı arayüzüdür. Linux komutları Unix benzeri işletim sistemlerinde neredeyse aynı çalışır; komut yazarak dosya oluşturma, düzenleme, kopyalama, taşıma ve sunucunun genel yönetimini yaparsınız.
Komutlar kategorilere ayrılmıştır, ancak bazı yerleştirmeler hatalı olabilir.
✅ Linux komutları sınıflandırma tablosu [15]
Soldaki menüden bir kategori seçin veya arama kutusuna komut adını yazın. Mavi komutların kullanım yazısı vardır ve tıklayınca yeni sekmede açılır.
✅ Linux komut türleri ve açıklamaları
Dizin komutları
Dizin komutları bulunduğunuz konumu kontrol edip klasörler arasında gezinirken kullanılır. cd ile gidilir, pwd ile geçerli yol, ls ve tree ile klasör içeriği görülür; klasör mkdir ile oluşturulur, rmdir ile silinir.
Dosya yönetimi komutları
Dosya yönetimi komutları dosyaları kopyalar, taşır, siler ve oluşturur. cp ile kopyalanır, mv ile taşınır veya yeniden adlandırılır, rm ile silinir, touch ile boş dosya oluşturulur. Bağlantı ln ile kurulur; dosya türü ve ayrıntıları file ve stat ile görülür.
İzin · sahiplik komutları
İzin ve sahiplik komutları bir dosyayı kimin okuyup yazabileceğini ve çalıştırabileceğini belirler. chmod ile izinler, chown ve chgrp ile sahip ve grup değiştirilir; yeni dosyaların varsayılan izni umask ile belirlenir.
SELinux açık sunucularda durum sestatus ile kontrol edilir, mod setenforce ile değiştirilir.
Disk · bağlama komutları
Disk ve bağlama komutları disk alanını kontrol eder, diski bölümlere ayırıp dosya sistemi olarak bağlar. df ile toplam disk kullanımı, du ile klasör bazında boyut görülür; gdisk·fdisk ile bölüm, mkfs ile dosya sistemi oluşturulup mount ile bağlanır.
Dosya sistemi verilerin saklanma biçimidir; Linux'ta en çok kullanılan dosya sistemleri aşağıdaki dördüdür.
Paket komutları
Paket komutları programları kurar, günceller ve kaldırır. RHEL ailesi (AlmaLinux·Rocky Linux) dnf ve yum, Ubuntu·Debian ise apt kullanır; kurulu paket bilgileri rpm ve dpkg ile görülür.
Süreç · görev zamanlama komutları
Süreç, çalışan bir programdır ve her sürece benzersiz bir numara (PID) verilir. ps ile liste, top ile anlık durum görülür, kill ile sonlandırılır; servisler systemctl ile başlatılıp durdurulur.
Komutu belirli bir saatte çalıştırmak için crontab ve at kullanılır.
Sistem bilgisi · ayar komutları
Sistem bilgisi komutları CPU, bellek, çekirdek sürümü ve sunucunun ne kadar süredir açık olduğunu gösterir. uname ile çekirdek sürümü, free ile bellek, uptime ile çalışma süresi ve ortalama yük görülür; saat dilimi ve dil timedatectl ile localectl üzerinden değiştirilir.
Günlükler journalctl ile okunur, biriken günlük dosyaları logrotate ile düzenlenir.
Kullanıcı · grup komutları
Linux, birden çok kullanıcının aynı anda oturum açtığı çok kullanıcılı bir işletim sistemidir ve kullanıcılar gruplar hâlinde yönetilir. useradd ve passwd ile hesap oluşturulur, usermod ve userdel ile değiştirilir veya silinir; root yetkisi gereken komutlar başına sudo eklenerek çalıştırılır.
Şu an bağlı kullanıcılar who ve w ile görülür.
Metin görüntüleme · düzenleme komutları
Metin komutları dosya içeriğini yazdırır ve yalnızca gereken satırları süzer. cat·less·head·tail ile içerik görülür, vi ile düzenlenir; grep ile metin aranır, sort ve uniq ile sıralanır ve tekrarlar silinir. Çoğu, boru (|) ile başka komutlara bağlanarak kullanılır.
Arama komutları
Arama komutları dosyaların ve çalıştırılabilir dosyaların yerini bulur. find klasörleri ad, boyut ve değiştirme tarihine göre doğrudan tarar; which·whereis·locate ise çalıştırma yolunda veya önceden hazırlanmış listede arar.
Dosya içindeki metni arayan grep, Metin görüntüleme · düzenleme bölümüne konmuştur.
Sıkıştırma · arşivleme komutları
Arşivleme birden çok dosyayı bir araya toplamak, sıkıştırma ise dosya boyutunu küçültmektir. tar ile toplanır, gzip·bzip2·xz ile sıkıştırılır; ikisini birden yapan [tar -czf] biçimi en çok kullanılandır.
Windows ile paylaşılan dosyalarda zip ve unzip kullanılır.
Ağ komutları
Ağ komutları IP adresini ve bağlantı durumunu kontrol eder, başka sunucularla dosya alışverişi yapar. ip ve nmtui ile ağ ayarlanır, ping ve traceroute ile bağlantı denetlenir; host·nslookup·dig ile DNS sorgulanır.
Uzaktan bağlantı ssh ile, dosya aktarımı rsync·scp·wget ile yapılır; güvenlik duvarı iptables ve firewall-cmd ile yönetilir.
Kabuk komutları
Kabuk, yazdığınız komutları işletim sistemine ileterek çalıştıran programdır; kabuk betiği ise komutları bir dosyaya sıralayıp sırayla çalıştırır. Betiklerde sık kullanılan komutlar echo·printf·test·export'tur.
Çoklu komut·Joker karakterler·Yönlendirme gibi kabuk simgeleri de bu bölümde toplandı.
DBMS · SQL komutları
DBMS komutları MariaDB·MySQL veritabanlarını kabuktan yönetir. mysql ile bağlanılır, mysqldump ile yedeklenir, mariadb-check ile tablolar denetlenip onarılır.
Bağlandıktan sonra SELECT·INSERT·GRANT gibi SQL ifadeleriyle veri ve yetkiler yönetilir.
Geliştirme komutları
Geliştirme komutları, kaynak kodu çalıştırılabilir dosyaya dönüştüren derleme işleminde kullanılır. gcc ile derlenir, make derleme adımlarını otomatik çalıştırır, gdb ile hatalar izlenir.
✅ Linux komut sistemini anlamak ve tanımı
Kabukta bir Linux komutu yazdığınızda kabuk komutu çekirdeğe iletir ve komut makinenin anlayacağı dile çevrilir. Kabuk; CPU, bellek, G/Ç ve ağ gibi kaynaklara erişerek işi yürütür.
ℹ️ Satış ortaklığı bildirimi
Bu sitenin içeriklerinde satış ortaklığı bağlantıları bulunur. Bir ziyaretçi bu bağlantılar üzerinden ürün veya hizmet satın alırsa bu site satıcıdan komisyon alır. Bu süreçte alıcının ödediği tutar (kampanya indirimlerinde tutar düşer↓) artmaz. Yayımlanan fiyat, indirim ve stok bilgileri yazının yazıldığı zamana aittir ve gerçek durumdan farklı olabilir; bu yüzden satın almadan önce son bilgiyi satıcıdan kontrol etmenizi rica ederiz. Ürünler kendi ölçütlerimize göre seçilir ve değerlendirilir; komisyon alınıp alınmaması tanıtım sırasını veya değerlendirme içeriğini etkilemez.