Linux komutları: 15 kategoriye ayrılmış liste ve sistemin mantığı

Linux'un komut satırı arayüzü (Command Line Interface, CLI), bilgisayar programları ve işletim sistemiyle etkileşim kurmak için kullanılan metin tabanlı bir kullanıcı arayüzüdür. Linux komutları Unix benzeri işletim sistemlerinde neredeyse aynı çalışır; komut yazarak dosya oluşturma, düzenleme, kopyalama, taşıma ve sunucunun genel yönetimini yaparsınız.

Komutlar kategorilere ayrılmıştır, ancak bazı yerleştirmeler hatalı olabilir.

İçindekiler

3 dk okuma

✅ Linux komutları sınıflandırma tablosu [15]

Soldaki menüden bir kategori seçin veya arama kutusuna komut adını yazın. Mavi komutların kullanım yazısı vardır ve tıklayınca yeni sekmede açılır.

🐧 Linux komutları sınıflandırma tablosu15 kategori

Dizin

cd pwd · realpath mkdir ls tree rmdir pushd popd dirs

Dosya yönetimi

cp mv rm touch ln file stat rename readlink truncate split shred mkfifo mknod

İzin · sahiplik

chmod · chown · umask · Sticky Bit chgrp chattr lsattr getfacl setfacl

SELinux sestatus · setenforce getenforce chcon restorecon semanage

Disk · bağlama

df du blkid mount · umount gdisk dd lsblk findmnt fdisk parted mkfs fsck resize2fs xfs_growfs sync

LVM pvcreate vgcreate lvcreate lvextend pvs vgs lvs

Takas (swap) mkswap · swapon · swapoff

Paketler

yum yum-config-manager rpm apt · apt-get snap dnf dpkg

Süreç · görev zamanlama

ps top kill killall lsof Arka plan · ön plan nice · renice pstree nohup watch pgrep pkill pidof htop timeout strace time

Servisler systemctl service

Zamanlama crontab at

Sistem bilgisi · ayarlar

CPU · RAM · disk · OS bilgisi uname · çekirdek sürümü free uptime hostname arch lspci lsusb dmidecode vmstat iostat sar date cal

Ayarlar timedatectl localectl hostnamectl chronyc sysctl lsmod modprobe

Günlükler logrotate journalctl dmesg logger

Güç reboot shutdown poweroff

Kullanıcı · grup

useradd · passwd userdel usermod chage sudo su visudo id whoami chfn chsh login

Grup groups groupadd groupmod groupdel gpasswd groupmems newgrp

Bağlı kullanıcılar who · w · users last lastb lastlog mesg write talk

Metin görüntüleme · düzenleme

cat less head · tail vi · vim more tac nl nano ed ex lp

İşleme grep sort uniq tee wc sed awk xargs cut paste tr column diff cmp comm patch fmt iconv od strings banner nroff groff

Ara

find which · whereis · locate

Sıkıştırma · arşivleme

Arşivleme tar cpio pax unshar

Sıkıştırma gzip zip gunzip zcat bzip2 bunzip2 xz unxz zstd unzip uncompress uuencode uudecode

Ağ

Ayarlar ip netstat · ifconfig nmtui ss nmcli ethtool route arp

Tanılama ping traceroute tracepath mtr tcpdump nmap

DNS host nslookup dig whois

Bağlantı · aktarım ssh rsync wget rz · sz curl scp ssh-keygen sftp ssh-copy-id nc telnet rlogin

Güvenlik duvarı · sertifika iptables firewall-cmd certbot openssl

Kabuk

echo history clear İstem tmux alias unalias type env printenv export set unset declare source read printf test true false exit basename dirname sleep yes ulimit script reset tput screen

Hesaplama bc dc expr

Yardım man info apropos whatis

Simgeler Çoklu komut Joker karakterler Genişletme ve tırnaklama G/Ç yönlendirmesi Komut satırı argümanları · seçenekler Geçmiş simgeleri Dizin simgeleri Parantez simgeleri

DBMS · SQL

Kabuk mariadb-check mysql mariadb mysqldump mysqladmin mysqlcheck

SQL SQL ifadesi temelleri GRANT DB · kullanıcı oluşturma SELECT INSERT UPDATE DELETE CREATE ALTER DROP SHOW DATABASES SHOW TABLES USE REVOKE

Geliştirme

git gcc g++ cc c++ cpp make gdb ld ldd as ar nm objdump strip size install perl python3

Aradığınız komut tabloda yok.

Komut tablosu kaynağı: Wiki Komut tablosu kaynağı: komut sınıflandırması

✅ Linux komut türleri ve açıklamaları

Dizin komutları

디렉토리 명령어는 지금 있는 위치를 확인하고 폴더 사이를 옮겨 다닐 때 사용합니다. cd로 이동하고 pwd로 현재 경로를, ls와 tree로 폴더 안을 확인하며, 폴더는 mkdir로 만들고 rmdir로 지웁니다.

Dosya yönetimi komutları

파일 관리 명령어는 파일을 복사, 이동, 삭제하고 새로 만듭니다. cp로 복사하고 mv로 옮기거나 이름을 바꾸며, rm으로 지우고 touch로 빈 파일을 만듭니다. 링크는 ln으로 걸고, 파일 종류와 상세 정보는 file과 stat으로 확인합니다.

İzin · sahiplik komutları

İzin ve sahiplik komutları bir dosyayı kimin okuyup yazabileceğini ve çalıştırabileceğini belirler. chmod ile izinler, chown ve chgrp ile sahip ve grup değiştirilir; yeni dosyaların varsayılan izni umask ile belirlenir.

SELinux açık sunucularda durum sestatus ile kontrol edilir, mod setenforce ile değiştirilir.

Disk · bağlama komutları

Disk ve bağlama komutları disk alanını kontrol eder, diski bölümlere ayırıp dosya sistemi olarak bağlar. df ile toplam disk kullanımı, du ile klasör bazında boyut görülür; gdisk·fdisk ile bölüm, mkfs ile dosya sistemi oluşturulup mount ile bağlanır.

Dosya sistemi verilerin saklanma biçimidir; Linux'ta en çok kullanılan dosya sistemleri aşağıdaki dördüdür.

Ext4
Ext4, Linux'ta en yaygın kullanılan dosya sistemlerinden biridir. Önceki Ext dosya sistemlerini (Ext2, Ext3) geliştirerek daha hızlı performans ve daha büyük dosya ile dosya sistemi desteği sunar.
XFS
XFS büyük dosya sistemleri için tasarlanmıştır; hızlı işlem ve yüksek performans sunar. Daha çok büyük veri işleyen sunucu ortamlarında kullanılır.
Btrfs
Anlık görüntü, sıkıştırma, sağlama toplamı ve RAID desteği gibi pek çok özellik sunan modern bir dosya sistemidir.
ZFS
Yüksek performans ve veri bütünlüğünü önemseyen bir dosya sistemidir; anlık görüntü, sıkıştırma, çoğaltma ve veri bütünlüğü denetimi gibi özellikler ile güçlü yönetim işlevleri sunar.

Paket komutları

패키지 명령어는 프로그램을 설치, 업데이트, 삭제합니다. RHEL 계열(AlmaLinux·Rocky Linux)은 dnf와 yum을, Ubuntu·Debian은 apt를 쓰며, 설치된 패키지 정보는 rpm과 dpkg로 확인합니다.

Süreç · görev zamanlama komutları

Süreç, çalışan bir programdır ve her sürece benzersiz bir numara (PID) verilir. ps ile liste, top ile anlık durum görülür, kill ile sonlandırılır; servisler systemctl ile başlatılıp durdurulur.

정해진 시각에 명령어를 실행할 때는 crontab과 at을 사용합니다.

Sistem bilgisi · ayar komutları

시스템 정보 명령어는 CPU, 메모리, 커널 버전과 서버가 켜져 있던 시간을 확인합니다. uname으로 커널 버전을, free로 메모리를, uptime으로 가동 시간과 평균 부하를 보며, 시간대와 언어는 timedatectl과 localectl로 바꿉니다.

Günlükler journalctl ile okunur, biriken günlük dosyaları logrotate ile düzenlenir.

Kullanıcı · grup komutları

Linux, birden çok kullanıcının aynı anda oturum açtığı çok kullanıcılı bir işletim sistemidir ve kullanıcılar gruplar hâlinde yönetilir. useradd ve passwd ile hesap oluşturulur, usermod ve userdel ile değiştirilir veya silinir; root yetkisi gereken komutlar başına sudo eklenerek çalıştırılır.

Şu an bağlı kullanıcılar who ve w ile görülür.

Metin görüntüleme · düzenleme komutları

텍스트 명령어는 파일 내용을 출력하고 필요한 줄만 걸러 냅니다. cat, less, head, tail로 내용을 보고 vi로 편집하며, grep으로 글자를 찾고 sort와 uniq로 정렬하고 중복을 지웁니다. 대부분 파이프(|)로 다른 명령어와 이어서 사용합니다.

Arama komutları

검색 명령어는 파일과 실행 파일의 위치를 찾습니다. find는 이름, 크기, 수정 날짜로 폴더를 직접 뒤지고, which와 whereis, locate는 실행 경로나 미리 만들어 둔 목록에서 찾습니다.

Dosya içindeki metni arayan grep, Metin görüntüleme · düzenleme bölümüne konmuştur.

Sıkıştırma · arşivleme komutları

보관은 여러 파일을 하나로 묶는 것이고, 압축은 파일 크기를 줄이는 것입니다. tar로 묶고 gzip과 bzip2, xz로 압축하며, 둘을 한 번에 하는 [tar -czf] 형태를 가장 많이 사용합니다.

윈도우와 주고받는 파일은 zip과 unzip을 사용합니다.

Ağ komutları

네트워크 명령어는 IP 주소와 연결 상태를 확인하고 다른 서버와 파일을 송수신합니다. ip와 nmtui로 네트워크를 설정하고 ping과 traceroute로 연결을 점검하며, host, nslookup, dig로 DNS를 조회합니다.

원격 접속은 ssh, 파일 전송은 rsync와 scp, wget으로 하며, 방화벽은 iptables와 firewall-cmd로 관리합니다.

Kabuk komutları

셸은 입력한 명령어를 운영체제에 전달해 실행하는 프로그램이며, 셸 스크립트는 명령어를 파일에 나열해 차례로 실행합니다. 스크립트에서 자주 쓰는 명령어는 echo, printf, test, export입니다.

Çoklu komut, Joker karakterler, Yönlendirme gibi kabuk simgeleri de bu bölümde toplandı.

DBMS · SQL komutları

DBMS komutları MariaDB·MySQL veritabanlarını kabuktan yönetir. mysql ile bağlanılır, mysqldump ile yedeklenir, mariadb-check ile tablolar denetlenip onarılır.

접속한 뒤에는 SELECT, INSERT, GRANT 같은 SQL 문으로 데이터와 권한을 다룹니다.

Geliştirme komutları

Geliştirme komutları, kaynak kodu çalıştırılabilir dosyaya dönüştüren derleme에 사용합니다. gcc로 컴파일하고 make로 빌드 순서를 자동으로 돌리며, gdb로 오류를 추적합니다.

✅ Linux komut sistemini anlamak ve tanımı

Kabukta bir Linux komutu yazdığınızda kabuk komutu çekirdeğe iletir ve komut makinenin anlayacağı dile çevrilir. Kabuk; CPU, bellek, G/Ç ve ağ gibi kaynaklara erişerek işi yürütür.

Kabuk ve çekirdekle anlaşılan Linux komutları
Kabuk ve çekirdek

Linux komutları: komut satırı arayüzü (Linux Command Line Interface, CLI)

ℹ️ Satış ortaklığı bildirimi
Bu sitenin içeriklerinde satış ortaklığı bağlantıları bulunur. Bir ziyaretçi bu bağlantılar üzerinden ürün veya hizmet satın alırsa bu site satıcıdan komisyon alır. Bu süreçte alıcının ödediği tutar^{(kampanya indirimlerinde tutar düşer↓)} artmaz. Yayımlanan fiyat, indirim ve stok bilgileri yazının yazıldığı zamana aittir ve gerçek durumdan farklı olabilir; bu yüzden satın almadan önce son bilgiyi satıcıdan kontrol etmenizi rica ederiz. Ürünler kendi ölçütlerimize göre seçilir ve değerlendirilir; komisyon alınıp alınmaması tanıtım sırasını veya değerlendirme içeriğini etkilemez.